Việc khách mang vỏ hộp cũ, đọc tên thuốc theo trí nhớ hoặc yêu cầu mua lại thuốc từng dùng là tình huống quen thuộc tại nhiều nhà thuốc. Thói quen này xuất phát từ nhu cầu mua nhanh, tiện, nhất là với những thuốc khách cho rằng mình đã “dùng quen”. 

Tuy nhiên, khi yêu cầu tuân thủ trong bán lẻ dược ngày càng được nhấn mạnh, thói quen này đang đặt dược sĩ trước một bài toán khó: vừa đáp ứng nhu cầu của khách, vừa bảo đảm đúng nguyên tắc chuyên môn. 

Về nguyên tắc, thuốc kê đơn chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm giúp người bệnh dùng đúng thuốc, đúng liều, đúng thời gian, hạn chế nguy cơ dùng sai thuốc, tương tác thuốc hoặc lạm dụng thuốc, đặc biệt với kháng sinh, thuốc điều trị bệnh mạn tính và các nhóm thuốc cần theo dõi chặt chẽ. 

Thực tế, cơ quan quản lý đã nhiều lần nhắc lại yêu cầu kiểm tra, xử lý tình trạng bán thuốc kê đơn khi không có đơn. Theo thông tin từ Bộ Y tế, các địa phương được yêu cầu tăng cường kiểm tra hoạt động kinh doanh thuốc, xử lý nghiêm hành vi bán thuốc điều trị cúm, thuốc kê đơn khi không có chỉ định của bác sĩ, cũng như tình trạng tăng giá bất hợp lý trong giai đoạn nhu cầu thuốc tăng cao. Nghị định 117/2020/NĐ-CP cũng quy định các mức xử phạt hành chính trong lĩnh vực y tế, bao gồm hoạt động kinh doanh dược khi vi phạm quy định. 

Với nhà thuốc, sự thay đổi này có thể tạo áp lực trong ngắn hạn. Một số giao dịch vốn diễn ra nhanh trước đây nay cần thêm bước hỏi bệnh, kiểm tra thông tin và giải thích cho khách. Trong nhiều trường hợp, dược sĩ phải từ chối bán thuốc kê đơn nếu khách không có đơn hợp lệ. 

Dược sĩ Phạm Thị Ánh, làm việc tại nhà thuốc Phương tại Vĩnh Long, cho biết nhóm thuốc kê đơn hiện bán ít hơn trước. “Theo các thông tin mà người ta tuyên truyền, khách hàng cũng quan tâm hơn, cho nên người ta thích thuốc nhóm không kê đơn nhiều hơn”, bà chia sẻ. 

Theo bà Ánh, so với 3-5 năm trước, người dân đã thận trọng hơn khi mua thuốc. Khách hàng hỏi kỹ hơn về công dụng, cách dùng và mức độ phù hợp của thuốc. Điều này khiến lượng thuốc kê đơn bán ra giảm, nhưng cũng cho thấy nhận thức của người dân đang thay đổi theo hướng tích cực. 

Đây chính là cơ hội để dược sĩ thể hiện rõ hơn vai trò chuyên môn tại quầy. Thay vì chỉ bán theo tên thuốc khách yêu cầu, dược sĩ có thể chủ động hỏi thêm về triệu chứng, thời gian mắc bệnh, tiền sử dị ứng, bệnh nền, thuốc đang sử dụng hoặc các tình huống đặc biệt như mang thai, cho con bú. Những bước sàng lọc này giúp giảm rủi ro cho người bệnh và nâng chất lượng tư vấn của nhà thuốc. Trong trường hợp phù hợp, nhà thuốc vẫn có thể tư vấn nhóm thuốc không kê đơn, sản phẩm hỗ trợ hoặc khuyến nghị khách đi khám khi có dấu hiệu cần bác sĩ đánh giá. 

Đối với nhà thuốc tư nhân, đây cũng là thời điểm để rà soát lại danh mục hàng hóa. Thay vì phụ thuộc vào thói quen mua lại thuốc kê đơn, nhà thuốc có thể tối ưu tồn kho theo hướng an toàn và bền vững hơn: tăng nhóm thuốc không kê đơn có nhu cầu ổn định, sản phẩm chăm sóc sức khỏe, vật tư y tế và các mặt hàng phù hợp với hoạt động tư vấn tại quầy. 

Khi thị trường dược ngày càng chuẩn hóa, lợi thế của nhà thuốc không chỉ nằm ở giá bán hay vị trí thuận tiện. Lợi thế dài hạn đến từ niềm tin và năng lực tư vấn. Một khách hàng có thể chưa mua được loại thuốc mong muốn trong một lần ghé nhà thuốc, nhưng nếu nhận được lời giải thích rõ ràng, họ sẽ có thêm lý do để quay lại.