Từ 01/01/2026, thuế khoán chính thức bị bãi bỏ, hộ kinh doanh bắt buộc chuyển sang phương pháp kê khai. Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng chặt chẽ, việc hiểu rõ truy thu thuế là gì, những trường hợp dễ bị truy thu và hệ quả pháp lý đi kèm là rất quan trọng để hộ kinh doanh chủ động tuân thủ và tránh rủi ro tài chính. 

1. Truy thu thuế là gì? 

Truy thu thuế là việc cơ quan thuế yêu cầu người nộp thuế nộp bổ sung số thuế còn thiếu do kê khai sai, khai thiếu, chưa kê khai hoặc nộp không đúng quy định. 

Ngay cả khi đã hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, người nộp thuế vẫn phải nộp đủ số thuế thiếu và tiền chậm nộp nếu cơ quan thuế phát hiện sai sót. 

2. Các trường hợp hộ kinh doanh thường bị truy thu thuế 

Hộ kinh doanh có thể bị truy thu trong các trường hợp phổ biến sau: 

🔻 Kê khai thiếu doanh thu hoặc sai thuế suất: Doanh thu thực tế cao hơn số đã khai, đặc biệt khi bán hàng đa kênh (tại cửa hàng, online, sàn TMĐT) nhưng chỉ kê khai một phần. 

🔻 Hưởng miễn, giảm, hoàn thuế sai điều kiện: Khai hưởng ưu đãi thuế nhưng không đủ điều kiện hoặc vượt mức cho phép. 

🔻 Trốn thuế, kê khai không trung thực: Không kê khai thuế, che giấu doanh thu, không đăng ký mã số thuế khi kinh doanh. 

🔻 Không xuất hóa đơn hoặc dùng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp: Không lập hóa đơn khi bán hàng, hoặc sử dụng hóa đơn khống để tăng chi phí. 

🔻 Chậm nộp thuế: Nộp thuế sau thời hạn quy định hoặc không khai bổ sung kịp thời khi phát sinh thiếu thuế. 

Lưu ý: Việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai không làm phát sinh truy thu cho các năm trước, trừ khi hộ kinh doanh có vi phạm thực chất như kê khai thiếu doanh thu hoặc che giấu hoạt động kinh doanh. 

3. Thời hiệu và phạm vi truy thu thuế 

◾ Nếu đã quá thời hiệu xử phạt, người nộp thuế không bị phạt hành chính nhưng vẫn phải nộp đủ số thuế bị truy thu và tiền chậm nộp. 

◾ Thông thường, cơ quan thuế có thể truy thu tối đa 10 năm trở về trước kể từ thời điểm phát hiện vi phạm. 

◾ Trường hợp không đăng ký thuế, có thể bị truy thu cho toàn bộ thời gian đã hoạt động, không giới hạn số năm. 

4. Những tình huống thực tế dễ bị truy thu 

⚫ Doanh thu thực tế lớn nhưng kê khai thấp do bán hàng nhiều kênh. 

⚫ Không xuất hóa đơn điện tử khi bán hàng, nhất là các giao dịch giá trị lớn. 

⚫ Không chuyển sang phương pháp kê khai đúng lộ trình từ 2026. 

⚫ Ngừng kinh doanh nhưng không quyết toán và không đóng mã số thuế, còn tồn nợ thuế. 

5. Quyền thu thập thông tin của cơ quan thuế 

Cơ quan thuế có quyền yêu cầu ngân hàng, sàn TMĐT, đối tác, cá nhân liên quan cung cấp thông tin để xác minh hành vi trốn thuế. Việc làm việc có thể bằng văn bản hoặc trực tiếp, có lập biên bản và ghi nhận đầy đủ. 

6. Tiền chậm nộp thuế 

Ngoài số thuế bị truy thu, hộ kinh doanh còn phải nộp tiền chậm nộp, tính theo mức 0,03%/ngày trên số tiền thuế chậm nộp. Để giảm khoản này, người nộp thuế nên chủ động khai bổ sung và nộp ngay khi phát hiện sai sót.